RENTA SOCJALNA

FSD

REGULACJE PRAWNE

RENTA SOCJALNA

Renta Socjalna
Alina Żelazny - Mama dorosłego Tomka ze złożoną wadą serca

Komu przysługuje renta socjalna?

Renta socjalna jest świadczeniem alternatywnym dla osób, które nie nabyły uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy, są osobami niepełnosprawnymi, a perspektywy ich zatrudnienia ze względu na stopień niesprawności, są niekorzystne.

Renta socjalna przysługuje osobie, która:

jest pełnoletnia (za osobę pełnoletnią uważa się również kobietę, która zawarła związek małżeński po ukończeniu 16 lat, a nie ukończyła 18. roku życia),
jest całkowicie niezdolna do jakiejkolwiek pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało:

przed ukończeniem 18 roku życia,
w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej – przed ukończeniem 25 roku życia,
w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej.

ma obywatelstwo polskie zamieszkuje i przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
jest cudzoziemcem zamieszkującym i przebywającym na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, który posiada:

zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich
zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, udzielone w związk z zamierzonym wykonywaniem pracy lub prowadzeniem działalności gospodarczej oraz podjęciem lub kontynuowaniem studiów albo szkolenia zawodowego (Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r.
o cudzoziemcach (Dz.U. Nr 128, poz. 1175, z późn. zm.),
zezwolenie na osiedlenie się
zgodę na pobyt tolerowany,
status uchodźcy nadany w naszym kraju,
jest obywatelem któregoś z państw członkowskich Unii Europejskiej bądź Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) i ma pozwolenie na pobyt w Polsce, jeśli umowy międzynarodowe nie stanowią inaczej.

Podstawę do przyznania renty socjalnej, na wniosek zgłoszony po dniu 30.09.2003 r., stanowi także:

aktualne orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane przed 1 października 2003 r.,
orzeczenie komisji lekarskiej do spraw inwalidztwa i zatrudnienia o zaliczeniu do I lub II grupy inwalidów, wydane przed 1 września 1997 r.,
orzeczenie lekarza orzecznika, wydane przed dniem 1 października 2003 r., uprawniające do renty socjalnej na podstawie ustawy o pomocy społecznej.

Komu nie przysługuje renta socjalna?

Renta socjalna nie przysługuje osobie, która:

ma ustalone prawo do:

emerytury,
uposażenia w stanie spoczynku,
renty z tytułu niezdolności do pracy,
renty inwalidzkiej,
świadczenia o charakterze rentowym z instytucji zagranicznych,
renty strukturalnej,
zasiłku przedemerytalnego,
świadczenia przedemerytalnego
nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego,
renty rodzinnej (części renty) ustalonej przez jednostkę organizacyjną ZUS lub przez inny organ emerytalno-rentowy (np. KRUS), w wysokości przekraczającej 200 proc. kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy,

jest właścicielem lub posiadaczem (samodzielnym bądź zależnym) nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych przekraczających 5 ha przeliczeniowych lub jako współwłaściciel ma udział w takiej nieruchomości, a udział ten przekracza 5 ha,
jest tymczasowo aresztowana albo odbywa karę pozbawienia wolności.

Osoba tymczasowo aresztowana lub odbywająca karę pozbawienia wolności jest zobligowana powiadomić o tym fakcie właściwy organ wypłacający rentę. Obowiązek ten spoczywa również na dyrektorze aresztu lub zakładu karnego.

Osoba, której prawo do renty ustało w związku z osadzeniem w areszcie lub w zakładzie karnym, może zgłosić wniosek o przyznanie renty socjalnej w wysokości 50 proc. kwoty świadczenia. W tym przypadku renta przysługuje tylko takiej osobie, która spełnia łącznie następujące warunki:

samotnie gospodaruje,
nie posiada innego przychodu i prawa do renty rodzinnej,
jest właścicielem lokalu mieszkalnego/domu jednorodzinnego, przysługuje jej spółdzielcze prawo do lokalu lub jest najemcą lokalu wchodzącego w skład mieszkaniowego zasobu gminy, innych jednostek samorządu terytorialnego, stanowiącego własność Skarbu Państwa lub państwowych osób prawnych,
zobowiąże się pisemnie, że z kwoty renty będzie dokonywała opłat z tytułu czynszu lub innych należności za lokal mieszkalny/dom jednorodzinny, a w lokalu/domu nie przebywają inne osoby.

Kto i w jaki sposób przyznaje rentę socjalna?

Organem przyznającym rentę socjalną jest ZUS, a w szczególnych przypadkach inne organy emerytalno-rentowe, np. KRUS.

Ustalenia całkowitej niezdolności do pracy i przewidywanego okresu jej trwania dokonuje lekarz orzecznik ZUS w trybie i na zasadach określonym w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 grudnia 1998 r. (Dz.U. 2004 nr 39, poz. 353 z późn. zm.).
W myśl tej ustawy, za całkowicie niezdolną do pracy uważa się osobę, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Przy ocenie prawa do tej renty nie jest istotne, kiedy powstała całkowita niezdolność do pracy, lecz to, aby niezdolność ta była skutkiem naruszenia sprawności organizmu, powstałego we wcześniej wskazanych okresach. Renta może być przyznana na stałe, jeżeli niezdolność do pracy jest trwała, lub na czas określony jeśli niezdolność do pracy jest czasowa.

Świadczenie wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a dokładniej jednostka organizacyjna ZUS właściwa ze względu na miejsce zamieszkania lub pobytu osoby ubiegającej się o rentę.

Jak przebiega postępowanie w sprawie przyznania renty socjalnej?

Postępowanie w sprawie przyznania renty socjalnej wszczyna się na wniosek osoby ubiegającej się o świadczenie lub jej przedstawiciela ustawowego. Możliwe jest również rozpoczęcie postępowania na wniosek innej osoby albo kierownika ośrodka pomocy społecznej, działających za zgodą osoby ubiegającej się o rentę. Zgoda ta powinna być wyrażona na piśmie lub ustnie do protokołu.

Wymagane podstawowe dokumenty to:

wniosek o rentę socjalną (składa się go na urzędowym formularzu, dostępnym w każdej jednostce ZUS),
zaświadczenie o stanie zdrowia wystawione przez lekarza prowadzącego leczenie,
dokumentacja medyczna oraz inne dokumenty mające znaczenie dla wydania orzeczenia
o całkowitej niezdolności do pracy,

Do wniosku w zależności od okoliczności należy dołączyć również:

zaświadczenie o okresie uczęszczania do szkoły lub szkoły wyższej,
zaświadczenie jednostki prowadzącej studia doktoranckie o okresie odbywania tych studiów,
zaświadczenie o okresie odbywania aspirantury naukowej ,
wywiad zawodowy dotyczący charakteru i rodzaju pracy (dla osoby pracującej),
zaświadczenie wydane przez płatnika składek na ubezpieczenia społeczne określające kwotę osiąganego przychodu oraz okres, na jaki została zawarta umowa, z tytułu której osiągany jest ten przychód,
zaświadczenie o pobieraniu wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy, zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego i o dacie zaprzestania ich pobierania (wydane przez wpłacającego),
zaświadczenie właściwego organu jednostki samorządu terytorialnego określające powierzchnię użytków rolnych nieruchomości rolnej w hektarach przeliczeniowych,
kopię dokumentu potwierdzającego spełnienie przez cudzoziemca bądź obywatela UE warunków wymaganych do przyznania świadczenia.

W przypadku ubiegania się o wypłatę 50 proc. renty socjalnej przez osobę tymczasowo aresztowaną lub odbywającą karę pozbawienia wolności należy złożyć dodatkowo:

zaświadczenie zarządcy domu mieszkalnego potwierdzające prawo do lokalu mieszkalnego lub wypis z księgi wieczystej potwierdzający prawo własności nieruchomości,
zaświadczenie wydziału ewidencji ludności właściwego urzędu gminy potwierdzające, iż w lokalu mieszkalnym lub domu jednorodzinnym nie są zameldowane inne osób.

Ile wynosi renta socjalna?

Renta socjalna przyznawana jest w stałej wysokości i wynosi 84 proc. najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Renta ta podlega corocznej marcowej waloryzacji. Obecnie po waloryzacji, od 1 marca 2011 r. renta socjalna wynosi: 611,67 zł brutto.

Renta socjalna jest świadczeniem podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Tak więc z kwoty renty odlicza się zaliczkę na podatek dochodowy, a także potrąca składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Z kwoty renty mogą być także potrącane inne należności wskazane w art. 139 ust. 1 ustawy emerytalnej, np. kwoty nienależnie pobranych świadczeń, sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie należności alimentacyjnych czy też na pokrycie należności innych niż alimentacyjne.

Czy rentę socjalną można łączyć z innymi świadczeniami?

Jedynym świadczeniem, z którym może zbiegać się prawo do renty socjalnej, jest renta rodzinna. Jednak i tu obowiązują pewne ograniczenia, a mianowicie łączna wysokość tych dwóch świadczeń nie może przekroczyć 200 proc. kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Od 1 marca 2011 r. wysokość najniższej renty z ww. tytułu wynosi 728,18 zł, a zatem 200 proc. tej kwoty to 1456,36 zł.

W przypadku jednak, gdy łączna wysokość tych dwóch świadczeń przekracza 200% najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, obniżeniu podlega wysokość renty socjalnej. Kwota obniżonej renty nie może być jednak niższa niż 10 proc. kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy tj. 72,82 zł.

Renta socjalna nie przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli kwota renty rodzinnej przekracza 200 proc. kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

Osoba ubiegająca się o rentę socjalną bądź ją pobierająca jest obowiązana powiadomić jednostkę organizacyjną ZUS przyjmującą wniosek bądź wypłacającą rentę socjalną o posiadaniu uprawnień do renty rodzinnej oraz organ emerytalno-rentowy wypłacający rentę rodzinną o posiadaniu uprawnień do renty socjalnej.

Ile można dorobić bez zawieszania renty socjalnej?

Sejm uchwalił 30 sierpnia 2011 r. ustawę o zmianie ustawy o rencie socjalnej. Weszła ona w życie 1. stycznia 2012 roku. Podwyższa ona kwotę dopuszczalnego przychodu z 30 proc. na 70 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy ostatnio ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego do celów emerytalnych (od 01.12.2011 r. do 29.02.2012 r. 70 proc. średniej płacy to kwota 2 391,20 zł brutto).

Zmiana umożliwia rencistom socjalnym osiąganie zarobków i innych dochodów w kwocie znacznie wyższej, niż do tej pory, bez zawieszania renty przez ZUS.

Prawo do renty socjalnej zawiesza się za miesiąc, w którym uzyskany został przychód m.in. z tytułu:

pracy wykonanej w ramach stosunku pracy,
pracy nakładczej (np. chałupnictwo),
pracy wykonywanej na podstawie umowy zlecenia i umowy agencyjnej oraz współpracy przy wykonywaniu jednej z tych umów,
wykonywania pracy w ramach umowy o świadczenie usług (innej niż umowa zlecenia lub agencyjna), do której zgodnie z Kodeksem Cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia oraz współpracy przy wykonywaniu tej umowy,
wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia, agencyjnej, o dzieło, jeżeli umowę taką uprawniony do renty zawarł z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy (zawartej z innym podmiotem) wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy,
prowadzenia pozarolniczej działalności oraz współpracy przy jej wykonywaniu,
wykonania pracy w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub spółdzielni kółek rolniczych
odpłatnego świadczenia pracy, na podstawie skierowania do pracy, w czasie kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania (o ile przysługuje renta w wysokości 50 proc. renty socjalnej),
pobierania stypendium sportowego
wykonywania umowy zlecenia przez uczniów szkół ponadpodstawowych i studentów, którzy nie ukończyli 26 lat,
otrzymywania honorariów z tytułu działalności artystycznej lub twórczej;
pobranych zasiłków: chorobowego, macierzyńskiego i opiekuńczego oraz wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy, a także kwoty świadczenia rehabilitacyjnego i wyrównawczego, zasiłku wyrównawczego i dodatku wyrównawczego,
umowy najmu, podnajmu, dzierżawy, poddzierżawy lub innych umów o podobnym charakterze, opodatkowanych na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne.
na zawieszenie prawa do renty socjalnej wpływa także przychód zaliczony do źródeł przychodów podlegających opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych(Dz.U. 2000 nr 14, poz. 176 z późn. zm.).

Szczegółowe informacje o rodzajach działalności stanowiącej dodatkowy przychód można uzyskać w oddziale ZUS.

Osoba, pobierająca rentę socjalną lub jej ustawowy przedstawiciel (opiekun prawny bądź kurator), są obowiązani niezwłocznie powiadomić ZUS o osiąganiu przychodu w kwocie powodującej zawieszenie prawa do renty. Powiadomienie powinno mieć formę pisemnego oświadczenia. Jeśli od osiąganego przychodu odprowadzane są składki na ubezpieczenie społeczne, uprawniony zobowiązany jest do przedłożenia zaświadczenia wystawionego przez płatnika składek.

Podstawa prawna

1) Ustawa z dnia 30 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o rencie socjalnej (Dz.U. 2011 nr 224 poz. 1338),

2)Ustawa z 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz. U. z 2003 r. Nr 135, poz. 1268 z późn. zm.),

3) Rozporządzenie ministra gospodarki, pracy i polityki społecznej z 26 września 2003 r. w sprawie przyznawania renty socjalnej (Dz. U. z 2003 r. Nr 170, poz. 1656),

4) Ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.),

5) Rozporządzeniu ministra polityki społecznej z 14 grudnia 2004 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy (Dz. U. z 2004 r. Nr 273, poz. 2711).

WNIOSEK

Ważne adresy:

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS)

Centrala: ul. Szamocka 3, 5

01-748 Warszawa

tel.:

faks: 22 667 14 18, 22 667 14 19

strona internetowa: www.zus.pl

Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS)

Centrala: al. Niepodległości 190

00-608 Warszawa

tel.:

faks: 22 592 66 50

strona internetowa: www.krus.gov.pl

Na stronach internetowych ZUS i KRUS dostępne są dokładne listy adresów i telefonów jednostek terenowych.